ΜΕΛΕΤΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ ΚΑΙ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΙΣΟΤΙΜΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΟΥ

Εισαγωγή

Η Κυπριακή οικονομία πριν την Τουρκική εισβολή αναπτυσσόταν με εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς με κινητήριους μοχλούς την εξωτερική και την επενδυτική ζήτηση. Αρχικά η ανάπτυξη της οικονομίας στηριζόταν στη γεωργία και βιομηχανία, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '60 άρχισαν σταδιακά να αξιοποιούνται τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που έχει η Κύπρος ως τουριστικός προορισμός. Στον υψηλό ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας συνέβαλε σημαντικά και ο κρατικός τομέας, λόγω της έμφασης που δόθηκε στον περιορισμό των καταναλωτικών και την αύξηση των επενδυτικών δαπανών.

Οι συνέπειες της εισβολής στην Κυπριακή οικονομία ήταν καταστροφικές. Η άμεση απώλεια πλούτου και παραγωγικής δυναμικότητας που προκλήθηκε από την επέλαση των Τουρκικών στρατευμάτων και την κατάληψη πέραν του ενός τρίτου του νησιού ήταν τεράστια. Ταυτόχρονα, δημιουργήθηκε ένα κλίμα αστάθειας και αβεβαιότητας, που επέδρασε ανασταλτικά στην οικονομική δραστηριότητα. Επιπλέον,

(α) οι επιδράσεις της εισβολής δεν εξαντλούνται το 1974, διότι η αρχική μείωση του κατά κεφαλή εισοδήματος που προκλήθηκε είχε αρνητικό αντίκτυπο και στη μετέπειτα πορεία της Κυπριακής οικονομίας, και
(β) η συνεχιζόμενη Τουρκική κατοχή και στέρηση του δικαιώματος πρόσβασης προκαλεί σημαντικές οικονομικές απώλειες στους νόμιμους ιδιοκτήτες των κατεχόμενων περιουσιών.

Στην παρούσα μελέτη, αρχικά εκτιμάται το κόστος της Τουρκικής εισβολής με την εφαρμογή οικονομετρικών τεχνικών για την πρόβλεψη του μεγέθους των διαφόρων δεικτών της οικονομίας που θα ίσχυαν αν δεν συνέβαινε η εισβολή. Ακολούθως, επαναλαμβάνεται η εκτίμηση χρησιμοποιώντας την απλή μέθοδο της καταγραφής των οριστικών απωλειών που προκάλεσε η εισβολή καθώς και των συσσωρευμένων απωλειών πρόσβασης που προκαλεί η συνεχιζόμενη Τουρκική κατοχή. Η δεύτερη μέθοδος έχει το πλεονέκτημα ότι περιλαμβάνει και το κόστος της εισβολής και κατοχής, που αναπληρώθηκε με τις πρόσθετες προσπάθειες και τις ταλαιπωρίες που έχει υποστεί ο Κυπριακός λαός.1

Την περίοδο αμέσως μετά την εισβολή (1976-1980) η οικονομία αναπτύχθηκε με πολύ γοργούς ρυθμούς. Ήδη το 1978 η παραγωγή επανήλθε στα προ της εισβολής επίπεδα. Αυτή η εντυπωσιακή ανάπτυξη της Κυπριακής οικονομίας συνεχίστηκε και στην περίοδο που ακολούθησε, με αποτέλεσμα το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων των ελεύθερων περιοχών να αυξηθεί σε βαθμό που η Κύπρος σήμερα να κατατάσσεται από τη Διεθνή Τράπεζα στην κατηγορία των χωρών με ψηλό κατά κεφαλή εισόδημα. Παράλληλα, η Κυπριακή πολιτεία διέθεσε σημαντικό μέρος των εσόδων της για την ανακούφιση των βασικών αναγκών των εκτοπισμένων και παθόντων από την Τουρκική εισβολή.

Προκειμένου να αναλυθεί ο στόχος επίτευξης ισότιμης κατανομής των οικονομικών βαρών που προκάλεσε η Τουρκική εισβολή πρέπει:

(α) να εκτιμηθεί κατά πόσο η οικονομική βοήθεια που παρέχει το κράτος προς τους εκτοπισμένους και παθόντες είναι αρκετή, ώστε η κατανομή των οικονομικών βαρών να είναι ισότιμη, και
(β) στο βαθμό που η κρατική οικονομική βοήθεια δεν ικανοποιεί πλήρως το στόχο επίτευξης ισότιμης κατανομής βαρών, να προταθούν εφικτά μέτρα πολιτικής που να οδηγούν στην επίτευξη αυτού του στόχου.

Πιο κάτω παρουσιάζονται περιληπτικά οι εκτιμήσεις που έγιναν στα πλαίσια της παρούσας μελέτης για το κόστος της Τουρκικής εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής και περιγράφονται, πάλι περιληπτικά, εναλλακτικά μέτρα πολιτικής που στοχεύουν στην προώθηση ισότιμης κατανομής των οικονομικών βαρών που προέκυψαν.