ΜΕΛΕΤΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Μακροοικονομικές επιπτώσεις

Στον Πίνακα Π1 παρουσιάζονται οι εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις της Τουρκικής εισβολής στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ την περίοδο της εισβολής 1974-75, την περίοδο μετά την εισβολή 1976-99 και ολόκληρη την περίοδο 1974-99.2

Η απώλεια κατά κεφαλήν εισοδήματος λόγω της εισβολής την περίοδο 1974-75 ήταν ΛΚ2023 σε τιμές 1995. Ο αρνητικός αντίκτυπος της εισβολής στη μετέπειτα πορεία της Κυπριακής οικονομίας (λόγω της διαχρονικής εξάρτησης των οικονομικών μεγεθών), συνέβαλε σε περαιτέρω μείωση του κατά κεφαλή ΑΕΠ κατά ΛΚ 2177 σε τιμές 1995. Συνολικά, η απώλεια στο κατά κεφαλή ΑΕΠ λόγω της Τουρκικής εισβολής εκτιμάται ότι ανέρχεται σε ΛΚ4200 τιμές 1995.3 Αυτό σημαίνει ότι, με βάση ένα αντιπροσωπευτικό πληθυσμό 700 χιλιάδων κατοίκων, οι συνολικές απώλειες εισοδήματος για την Κυπριακή οικονομία λόγω της εισβολής πλησιάζουν τα ΛΚ3 δισεκατομμύρια σε τιμές 1995. Σε αυτήν την εκτίμηση δεν λαμβάνονται υπόψη οι ζημιές που αναπληρώθηκαν, ένα θέμα στο οποίο αναφερθήκαμε προηγουμένως και θα επανέλθουμε πιο κάτω.

Μεγάλο μέρος των αρνητικών επιδράσεων της εισβολής απορρόφησε το κράτος με αύξηση πέραν του 80% των δημόσιων δαπανών την περίοδο 1974-76. Η εμπλοκή του κράτους ήταν απαραίτητη λόγω της προσφυγοποίησης μεγάλου μέρους του πληθυσμού, της μαζικής ανεργίας και της απώλειας μεγάλου μέρους της κοινωνικοοικονομικής υποδομής. Η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική επέδρασε θετικά στην ιδιωτική κατανάλωση και στις επενδύσεις και έδωσε ώθηση στην ανάληψη ιδιωτικών πρωτοβουλιών για επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας. Αν και ενδεδειγμένη υπό τις περιστάσεις αυτή η πολιτική οδήγησε σε αύξηση του δημόσιου χρέους και του ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών, αφού η αυξημένη ζήτηση έπρεπε να στραφεί προς το εξωτερικό για να ικανοποιηθεί.

Η Τουρκική εισβολή επηρέασε όλους τους τομείς της Κυπριακής οικονομίας ιδιαίτερα τη γεωργία λόγω της κατάληψης εύφορων περιοχών. Την περίοδο 1974-75 ο τομέας της γεωργίας μειώθηκε κατά μέσο όρο 20% περίπου και έκτοτε ουδέποτε ανέκαμψε. Ο τομέας της μεταποίησης όχι μόνο επηρεάστηκε λιγότερο από τον τομέα της γεωργίας το 1974-75, αλλά ανέκαμψε και ακολούθησε αναπτυξιακή πορεία μετά το 1975. Η προώθηση της μεταποίησης ήταν μια συνειδητή κυβερνητική πολιτική, δεδομένου ότι η Τουρκική κατοχή ήταν λιγότερο περιοριστική για την ανάπτυξη της μεταποίησης από ότι ήταν για την ανάπτυξη της γεωργίας. Οι επιπτώσεις της Τουρκικής εισβολής στον τομέα των κατασκευών ήταν επίσης ιδιαίτερα έντονες την διετία 1974-75. Μετά το 1975 ο ρυθμός αύξησης του τομέα ήταν πολύ υψηλός, αλλά το χαμηλό επίπεδο από το οποίο άρχισε η ανάκαμψη του είχε ως αποτέλεσμα να περάσει αρκετός χρόνος (μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980) για να επανέλθει στο φυσιολογικό του επίπεδο.

Ο τομέας του τουρισμού παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον διότι, ενώ το 1974-75 μειώθηκε στα 2/5 του μεγέθους που υπολογίζεται ότι θα είχε χωρίς την εισβολή, μετά το 1975 παρουσίασε μια δραματική αύξηση, που συνεχίστηκε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η προστιθέμενη αξία του σε σταθερές τιμές δεκαπλασιάστηκε και το μερίδιό του στο ΑΕΠ ξεπέρασε το 20%. Εκτιμάται ότι η Τουρκική εισβολή επιτάχυνε το ρυθμό ανάπτυξης του τουρισμού στις ελεύθερες περιοχές, πέραν του σημείου που θα συνέβαινε χωρίς την εισβολή. Οι εξελίξεις αυτές δυνατό να αποδοθούν στα κυβερνητικά κίνητρα για επίσπευση της ανάπτυξης του τουρισμού (χαμηλότοκα δάνεια, φορολογικές ελαφρύνσεις κλπ) με σκοπό αυτός να αποτελέσει μοχλό οικονομικής επαναδραστηριοποίησης και αντιμετώπισης του οικονομικού αδιεξόδου που δημιούργησε η εισβολή.